4 - خطا در معنا كردن كلمه جمع از ديگر اشكالاتى كه به اين روايات گرفته‌اند و مىتواند از ريشه ، استدلال به اين روايات را آسيب‌پذير كند ، به خطا معنا كردن واژه « جمع » در گزارش گردآورى قرآن پس از پيامبر است . زيرا همانطور كه در آغاز اين بحث اشاره كرديم ، كلمهء « جمع » گاه به معناى حفظ ، گاه به معناى تأليف ، گاه به معناى گردآورى و گاه به معناى يكى كردن مصاحف به كار رفته است . كلمهء « جمع » در اين مجموعه روايات ، اگر همه جا به يك معنا باشد ، تناقض خواهد بود و اگر به يك معنا گرفته نشود ، نيازمند دليل و قرينه است . در هر صورت ، آن چه بيشتر در اين قسمت مورد بحث ماست ، و عمدتا در بحث توقيفيت ترتيب سوره‌ها آسيب رسانده ، خلط كردن ميان كار تأليف و ترتيب با جمع آورى به معناى كنار هم قرار دادن و در ميان دو جلد گذاشتن قرآن پس از جمع و تأليف پيامبر است . به عقيده ما ، منظور از جمع در روايات گردآورى ابو بكر و عمر ، به معناى كتابت و قرار دادن در ميان جلد است و نه ترتيب و تنظيم و تأليف . اما از حق نمىتوان گذشت كه اين واژه به تبع اصل موضوع ، مورد بحث و بررسى و نزاع و كشمكش واقع شده و هر كس طبق سليقهء خود اين واژه را معنا كرده است . لذا ما در استدلال خود ، بر اين واژه تكيه‌اى نخواهيم داشت . در اينجا پيش از اشاره به برخى از انتقادات ، به گفتار برخى از قرآن پژوهان پيشين اشاره مىكنيم : ابن شهاب ( م 124 ) امام محمد بن مسلم زهرى كه از متقدمان است ، معتقد است : كار جمع ابو بكر اين بود كه قرآن را در ورق قرار دهد . به همين دليل ، او اولين كسى است كه قرآن را در مصحف گذاشت . « 1 »

--> ( 1 ) سيوطى ، الاتقان ، ج 1 / 201 ؛ الضّارى ، حارث سليمان ، الامام الزهرى واثره فى السنة / 169 ، موصل ، مكتبة بسّام .